2026 жылы су есептегіш құралдарына деректерді қашықтан жіберу функциясықосылады
Қаламызда «Рудный су арнасы» ЖШС 530 км—ден астам су құбыры желілері мен 320 км—ден артық кәріз желілеріне қызмет көрсетеді. Желілердің көп бөлігі жаңартудықажет етсе де, биыл апаттар саны тұрақты түрде азайып келеді.
Бұл магистральдық және тарату желілерінің белгілі бір учаскелерін жоспарлы түрдеауыстыру арқылы қамтамасыз етілді. Жүргізілген жұмыстар мен алдағы жоспарлартуралы «Рудный су арнасы» ЖШС жоспарлау—экономикалық бөлімінің бастығы ИринаВоропаева баяндады.
– Биылғы жылдың ағымдағы кезеңінде су құбыры желілерінде 342 апат жойылды. Бұлөткен жылдардың сәйкес кезеңдерімен салыстырғанда апат жағдайларының азайғанынкөрсетеді: 2024 жылы – 446, 2023 жылы – 584. Апаттардың азаюы магистральдықжәне тарату желілерін жоспарлы түрде ауыстырумен байланысты, бұл хлор, коагулянттар мен электр энергиясын үнемдеуге, сондай—ақ ауыз су шығынын азайтуғамүмкіндік береді, – деді спикер.
Төтенше жағдайларды әрі қарай төмендету үшін кәсіпорын ескірген құбыр учаскелерінауыстыруға белсенді инвестиция салуда, оның ішінде өз қаражаттары мен бюджетқаражаттары пайдаланылады. 2023 жылы 4651 метр су құбыры желілері және 222 метр кәріз желілері ауыстырылған және қайта жөнделген. 2024 жылы 6719 метр суқұбыры және 1314 метр кәріз желілері жөнделді. Сонымен қатар, бюджет қаражатыесебінен 19,7 км жаңа су құбыры және 3,35 км кәріз желілері салынды.
Ағымдағы жылдың тоғыз айында 9889 метр су құбыры және 2686 метр кәріз желілеріжөнделді. Бюджет қаражаты есебінен Қаратомар – Қашар су құбырының сегізкилометр учаскесінде жөндеу жұмыстары жүргізілді. Осы кезеңдегі ең ауқымды жоба– диаметрі 800 мм магистральдық су құбырын ауыстыру болды.
– Соңғы екі—үш жылда Қаратомар – Қашар су құбырының жалпы ұзындығы 57 кмболатын желісінің шамамен 23 км учаскесі ауыстырылды. Бұл су құбыры Рудныйдағыфильтр станциясынан Қашар кентіне дейін суды жеткізеді. Баламалы жолдыңболмауын ескерсек, оның жөндеуі мен реконструкциясы кентті сумен қамтамасыз етутұрғысынан стратегиялық маңызы бар, оның ішінде Қашардағы жылу орталығы да бар. Қыста су құбыры тоқтап қалса, кент жылусыз, ыстық және суық сумен қамтамасызетілмей қалады, – деді Ирина Воропаева.
2026 жылы жөндеу жұмыстарының көлемін ұлғайту жоспарлануда. Егер 2025 жылыауыз су жабдықтау саласындағы инвестициялық бағдарлама 691 миллион теңге болса, 2026 жылы өз қаражаттары есебінен шамамен 800 миллион теңге инвестиция салукөзделген. Негізгі жобалардың бірі – Парк көшесіндегі басты кәріз коллекторын қайтажөңдеу.
Қашар кентінде диаметрі 1000 мм болатын коллектор орналасқан, ол БКСС—ден кәрізтазалау қондырғыларына суды жеткізеді. Оның техникалық жағдайы өте нашар, сондықтан оны ауыстыру жұмыстары жоспарлануда. Жобалық—сметалық құжаттамадайын, ал келесі жылы құрылыс және монтаждау жұмыстары басталады.
Жалпы алғанда, кәсіпорында жабдықтардың тозу деңгейі төмендеп, авариялықжағдайлар азайды.
«Рудный су арнасы» ЖШС кадрлық жағдайы тұрақталды: мамандар тапшылығы жоқ, ал орташа айлық жалақы Қостанай облысының су саласы қызметкерлерінің жалақыдеңгейіне сәйкес келеді, нормативтік талаптарға сай.
– «Қызыл жұлдыз» ЖШС—ның фильтр станциясында су дайындау мен тазартубойынша инновациялық жоба қай сатыда тұр?
– Бұл жоба хлорды қолдануды тоқтатып, оның орнына арнайы реагентті қолданудыкөздейді. Бұл реагентті «Қызыл жұлдыз» зауыты (Мәскеу) шығарады. Жаңатехнологияда реагент су тазарту процесінде қолданылады да, сұйық хлор толықтайауыстырылады. Нәтижесінде, бастапқы суға хлор, арнайы контейнерлер немесеқосымша құралдарды қолданудың қажеті болмайды.
Жабдықтаушылар жобалық—сметалық құжаттаманы әзірлеуде, ол соңғы сатыда тұр. Құжаттама дайын болған соң сараптамаға жіберіледі. Сараптама оң қорытынды бергенжағдайда құрылыс және монтаждау жұмыстары басталады. Жобаның жүзеге асуышамамен 2027 жылға жоспарланған. Қазіргі уақытта барлық жұмыстар кестеге сайжүріп жатыр. Алайда жобаның бюджет қаржыландыруынсыз, өз қаражаттарыесебінен жүзеге асатынын атап өту қажет.
– «Қызыл жұлдыз» ЖШС сондай—ақ Рудный қаласында су дайындау жәнетазарту процестері үшін химиялық реагенттер шығаратын зауыт салудыжоспарлап отыр ма?
– Иә, бірақ бұл енді біздің құзыретімізге кірмейді. Бұл мәселе Рудный әкімшілігі мен«Қызыл жұлдыз» ЖШС арасындағы меморандумға байланысты. Біз тек солреагенттерді хлор мен соңғы өнімге есептейтін блокпен ғана айналысамыз.
– Ал бұл реагенттің ерекшелігі неде?
– Ол қауіпті өнім болып саналатын хлорды қолданудан бас тартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, реагент жергілікті жерде өндіріледі. Біз, бәлкім, Қазақстандағыхлормен жұмыс істейтін соңғы кәсіпорындардың біріміз. Өндірушілер жаңареагенттерді пайдалану кезінде судың сапасы жақсаратынын лабораториялықдеректермен дәлелдеп отыр.
Бастапқы кезеңде кәсіпорын реагентті жеткізумен айналысады, бірақ өзіндік құнынтөмендету үшін өз өндірісін салу жоспарлануда. Жобалық құжаттама әзірленуде, онысыз іске асыру мүмкін емес, бірақ процесс аса қиындықтар мен қымбатшылықтыталап етпейді. Жанында шағын контейнерде реактор орнатылып, реагент хлорға жәнеқосымша өнімдерге өңделіп, бірден желіге жіберіледі.
– Жаңартылған Су кодексіне сәйкес «Рудный су арнасы» тұтынушылары үшінқандай өзгерістер күтілуде?
– Орнату және есептеу құралдарын монтаждау бойынша жаңа ережелер бекітілді. Осыережелерге сәйкес, тұтынушылар енді деректерді автоматты түрде жеткізетін есептеуқұралдарын пайдалануы қажет. Яғни, тек жаңа талаптарға сай есептеу құралдары ғанақабылданады.
Қазіргі уақытта жабдық жеткізушісін таңдау процесі жүргізілуде. Есептеуқұралдарынан алынған деректерді автоматты түрде «Су арнасы» жүйесіне жеткізетінбағдарламалық қамтамасыз ету жасалуда. Бұл алынған деректер негізінде бірденшоттарды рәсімдеуге мүмкіндік береді.
– Бұл халыққа несімен пайдалы?
– Енді есептегіштің көрсеткішін беру үшін телефон шалудың қажеті жоқ, барлығыавтоматты түрде жүзеге асады. Дегенмен, жаңа есептегіштер қарапайым механикалықесептегіштерге қарағанда қымбатырақ – шамамен 29–30 мың теңге тұрады. Жеткізушілер аз қамтылған отбасылар үшін жеке жағдайлар қарастырып, жеңілдіктержасауға немесе төлемді бөліп төлеуге мүмкіндік береді.
Келесі кезеңде көпқабатты үйлерге арналған жалпы есептегіштер орнатылады. Бұлжаңалық ауыз судың шығынын бақылау, су төгулерін және гидравликалық режимбұзушылықтарын анықтау үшін қажет. Барлығы бірыңғай жүйеге біріктіріледі. Фильтрация станциясынан бастап соңғы тұтынушыға дейін әр кезеңде датчиктер менесептегіштер орнатылады. Деректер диспетчерлікке және «Рудный су арнасы» ЖШСсату бөліміне жіберіліп, биллинг жүйесі арқылы шоттар рәсімделеді. Бұл бағыттағыжұмыстар 2026 жылдан бастап басталады.
Қала тұрғындарының назарын аударамыз: жаңа есептегіштер немесе істеншыққандардың орнына орнатылатын есептегіштер міндетті түрде деректердіавтоматты түрде жеткізетін функциямен жабдықталуы қажет. Егер есептегіштіңқызмет мерзімі аяқталмаған болса, ол өз ресурсының соңына дейін қолданылады. Болашақта барлық есептегіштер жаңа модельдерге ауыстырылады.
Қазіргі уақытта процесс жабдық жеткізушісімен талқылау және келіссөздерсатысында тұр. Көпқабатты үйлерге арналған жалпы есептегіштердің орнатылуыекінші кезеңге жоспарланған. Бірінші кезеңде жеке есептегіштер орнатылып, кейінжалпы есептегіштер енгізіледі. Су жеткізу және кәріз жүйесін пайдалану ережелерінесәйкес, жалпы есептегіштің көрсеткіштері жеке есептегіштердің деректеріменсалыстырылады. Айырмашылық болған жағдайда ол үйдегі барлық тұрғындарарасында бөлінеді.
– Көпқабатты үйге арналған есептегіш үшін кім жауапты болады?
– Бұл мәселе қазіргі уақытта тұрғын үй—коммуналдық шаруашылықты жаңғыртубойынша ұлттық жоба аясында қарастырылуда. Қазіргі таңда мұндай есептегіштердіңбалансына кімнің жауапты болатыны талқылануда. Шешім қосымшанормативтік—құқықтық актімен бекітіледі.
Жоғарыда айтылған жаңалықтар өте маңызды, себебі Қазақстанда ауыз су мәселесікүрделі. Осындай шараларды енгізу ресурстарды үнемдеуге және суды ұқыптыпайдалануға бағытталған. Кейбір ауылдарда тіпті ауыз суға қолжетімсіздік бар, бұлмәселелерді шешудің қажеттілігін айқындайды. Біздің соңғы мақсатымыз – фильтрациястанциясынан бастап соңғы тұтынушыға дейінгі әр кезеңде судың шығынын бақылау, – деп қорытындылады Ирина Воропаева.
суретті түсірген Айбар БЕРІК