№4 мектеп-лицейде балаларға экологиялық тәрбие беруі жайлы
Мұнда қоршаған ортаға ұқыпты қарау – оқу үдерісінің де, мектеп мәдениетінің де ажырамас бөлігі. Жаңа оқу жылы басталғалы мектеп аумағын таза ұстауғабағытталған ай сайынғы сенбіліктер өткізіліп, тазалыққа тұрақты көңіл бөлу дәстүргеайналған.
– Ең бастысы, мектеп әрбір бала табиғатты сүйіп, оған жанашырлықпен қараудыүйренетін ортаға айналуда. Экологияға бағытталған жұмыс биология, география, информатика, жаратылыстану және технология сияқты пәндер аясында жүзеге асады. Табиғатқа саналы көзқарасты қалыптастыратын – ұстаздар. Осындай жүйелі жұмыстек тазалықты сақтауға емес, оқушылардың қоршаған орта мен өз оқу кеңістігінежауапкершілікпен қарауын тәрбиелеуге мүмкіндік береді, – дейді №4 мектеп-лицейдіңдиректоры Ирина Кобалия.
— «Таза Қазақстан» республикалық акциясына №4 мектептің барлық жастағыоқушылары, мұғалімдері және, әрине, ата-аналары белсенді түрде атсалысып келеді. Әркім ортақ іске өзінше үлес қосады: бірі жапырақ жинаса, бірі гүл егіп, енді бірісыныптарды ретке келтіруге көмектеседі. Сенбіліктер жай ғана тазалық жұмысы емес, экологиялық тәрбие берудің маңызды бөлігіне айналған. Балалар өз еңбегін қадірлеуді, оның нәтижесін көре білуді және табиғатқа жанашырлықпен қараудың маңызынтүсінуді үйренеді, — дейді ол.
Директордың айтуынша, №4 мектеп-лицейінің оқушылары тек түрлі акцияларғабелсене қатысып қана қоймай, экологиялық бағытты білім беру жобалары арқылыөздері де дамытуға ұмтылады. 2024 жылдан бастап лицейдің ЮНЕСКО клубыныңмүшесі болуы – тәжірибе алмасуға және халықаралық әдістемелерді енгізуге жаңамүмкіндіктер ашып отыр.
– Осы бастамалар аясында біз экологиялық бағыт бойынша халықаралық деңгейдегікурстарда мұғалімдерді оқыту мүмкіндігіне ие болып отырмыз. Ал ұстаздар алғанүздік тәжірибелерін өз сабақтарында қолданып, жұмыс барысында тиімді енгізеді, – дейді Ирина Кобалия.
Оқушылардың табиғатқа саналы көзқарасын қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінеді.
– Осындай жүйелі жұмыс ғана табиғатқа жанашырлықпен қарайтын саналы ұрпақтытәрбиелеуге жол ашатынына сенеміз. Ата-аналар бізбен бірге. Барлық акцияларғақатысып, қолдау көрсетеді. Ең бастысы – балалардың сенбіліктерге шығуына қарсыболмай, түсіністік танытқандары үшін алғысымыз шексіз. Себебі бір кезеңдері бұлжағынан қиындықтар болған. Қазір ата-аналар тарапынан бас тарту жоқ, – дейдідиректор ата-аналардың белсенді қолдауын атап өтіп.
№4 мектептегі сенбіліктер тек оқу орнының аумағымен шектелмейді. Оқушылармектептен тыс ұйымдастырылатын шараларға да белсене қатысады.
– Мектеп маңындағы аумақты да ретке келтіруге шығамыз. Сондай-ақ оқушыларТобыл жағасына да қуана-қуана барады. Өйткені олар сол жерде демалады әрітабиғаттың таза болуы өздеріне де қажет екенін жақсы түсінеді, – дейді директор.
Мектеп арнайы әлеуметтік қызмет көрсету орталығымен де ынтымақтасып, бірлескенсенбіліктер өткізеді. Бұл балаларда әлеуметтік жауапкершілік пен үлкендергеқамқорлық сезімін дамытуға септігін тигізеді.
Ал бастауыш сынып оқушылары экологияға байланысты іс-шараларға белсендіқатысып, мектеп аумағында өтетін қолөнер көрмелері мен басқа да шараларғақатысады.
– 21 ғасырдағы басты мәселелердің бірі – табиғаттың жағдайы. Қоршаған ортағақатысты ғаламдық проблемалар өте көп: судың ластануы, қоқыстың көбеюі, ормандардың жойылуы мен ағаштардың өртенуі. Егер тазалықты өзімізден бастамасақ, жасылға боялған әдемі табиғат келешекте сақталмайды. Қоқысты сұрыптау қазіргітаңда кеңінен дамып келеді: пластик, шыны, қағаз және басқа да қалдық түрлерінбөлек жинау арқылы біз қоршаған ортаға зиянды азайта аламыз. Әрқайсымыздыңәрекетіміз табиғатты қорғауға және экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етугеүлкен үлес қосады, – деп бастауыш сынып мұғалімі Айман Маратова оқушыларғасұрыптауды практика жүзінде үйретті.
Лицейде экологиялық білімді дамытуға интеллектуалды ойындар арқылы ерекше көңілбөлінеді. 11-сынып жетекшісі, орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі Василина Платонова жаңа қызықты бағыт туралы айтып берді:
– Біздің лицей математика бағытында болғандықтан, экология оқушылар үшінжаңалық болды. Естеріңізде болар, тоғызыншы сыныпта алғаш рет қалалық экоквизгекоманда ұйымдастырдық. Бірінші жылымыз сәтсіз аяқталды. Бірақ балалардыңқызығушылығы соншалықты жоғары болды, біз келесі жарыстарға дайындалабастадық. Әр айдың соңғы сенбісінде командамен жиналып, бұрынғы экоквиздердегісұрақтарды талқылаймыз, жаңа шешімдер мен жауаптарды іздейміз. Соңғы жылданбастап біз чемпион болдық: бірінші және екінші орындарды жиі иеленіп жүрміз.
Мұғалімнің айтуынша, экоквиздерге қатысу оқушыларға дүниетанымын кеңейтугеғана емес, сыни ойлау қабілетін, командалық жұмыс дағдыларын және шығармашылықшешімдер табуды үйренуге де көмектеседі. Осылайша, лицейде экологиялық тәрбиекешенді түрде жүзеге асырылуда: практикалық іс-шаралар, интеллектуалдыойындарға қатысу және бүкіл мектеп қауымдастығы қоршаған ортаға қамқор болуғатартылған.
Василина Юрьевнаның сыныбында кішкентай жасыл алаң бар, онда балалармен біргеөсімдіктерге екінші өмір сыйлайды.
– Біз оларды күн сайын гүлдері күтеміз, суарамыз, лайықты жағдай жасаймыз. Сыныбымыздағы барлық гүлдер бұрын тасталған немесе жібек өрмекшесімензақымданған болатын. Мысалы, бір орхидеяны экскурсияға барған кезде «ССКӨБ» АҚ әкелдік, оны зақымданған немесе сәулеленген деп тастамақ болған. Гүлдің барлығықиыршықталған еді, қазір оны қалпына келтіруге тырысудамыз. Мұндай гүлдер көп, – дейді Василина Платонова.
Сынып сағатында балалар экологияға көмектесетін жобаларды талқылады. Мектепоқушыларының қиялына таңғалмауға болмайды. Сол жобалардың ішінде өсімдіктіңжағдайын тексеріп, ауруларын анықтайтын «эко-сканер» және балалар ойлағандайжолдардың үстіне орнатылып, ауадағы көмірқышқыл газын тазалайтын «аспансүзгісі» болды. Сондай-ақ, құрғақшылық немесе өрт кезінде көмек беретін жаңбыргенераторын да атап өту керек.
– Балалармен экокомплекстер жобалап жатырмыз. Таңдау бойынша тұрғын үйкешенін жасап, оны қазіргі талаптарға сай, экологиялық етіп жоспарлаймыз. Үйдебарлық факторларды ескеру керек: материалдар, қалдықтарды өңдеу, коммуникация, энергия. 11-сыныптармен жұмыс істеп жатырмыз, бұған дейін үйлер жобаланған жоқ, тақырып табиғатты пайдалану мен заңнаманы зерттеу болды. Олар өздерінархитектормын деп елестетіп, болашақтағы үйлерді экологиялық етіп қалай жасауғаболатынын қарастырды. Үй аймаққа бейімделуі, экологиялық материалдар қолдануы, көктемдеу мен қалдықтарды қайта өңдеуді қамтамасыз етуі керек. Ғимарат визуалдыәдемі болып, экожүйеге сәйкес келуі тиіс. Жоба біздің қала жағдайына сәйкес болуымүмкін: жаңа кешен құру немесе бар үйді экологиялық ету, – деді география пәнініңмұғалімі Наталья Гусева.
Үш оқушы – Виктория Свиридова, Кристина Шамкова және Екатерина Семёновақазіргі заманға сай экологиялық кеңістік жобасын таныстырды, онда қаланыңыңғайлылығы мен табиғат бір-бірімен үйлеседі. Жобаның негізгі идеясы – баланс: жасыл фасадтар жайлылық туғызып, таза ауамен дем алуға мүмкіндік береді. Ғимаратжарты шеңбер бойымен орналасып, автокөліктерсіз ішкі аула қалыптастырады, олжасыл желек пен өсімдіктерге толы болады. Бұл тұрғын үй кешеніндегі барлықнысандар бір-біріне жаяу жетуге ыңғайлы, заманауи әрі экологиялық тұрғыдан қауіпсізболады.
Жобада «ақылды үй» жүйесі қарастырылған, ол ауа ылғалдылығы, топырақ құрамынжәне басқа көрсеткіштерді бақылайды. Сондай-ақ, тұрғындардың экологиялық ізінанықтап, оны азайту жолдарын ұсынады. Кешенде мектеп пен балабақша да бар, бұлбалалар мен ересектерге ыңғайлы әрі экологиялық таза орта ұсынады.
– Бұл – заманауи мектеп, онда инновациялық STEM сыныптары мен спорт алаңдарықарастырылған. Балабақшада жасыл ойын аймақтары және экоматериалдарқолданылады. Төменгі корпуста орналасатын дүкен энергияны үнемдейтінжабдықтармен жабдықталатын болады. Сондай-ақ біздің корпуста фермерлік өнімдерсатылатын экомаркет және қалдықтарды сұрыптап жинау станциясы болады. Артқыжағында автокөліктерсіз кең аула қарастырылған, онда электр самокаттар үшінзарядтау құрылғылары мен велосипедтерді қуаттайтын станциялар орналастырылады. Сонымен қатар, «А+» класты энергия тиімді үйлер де болады, олар «ақылды үй» жүйесімен жабдықталады.
Кешеннің сәулеттік формасы терассалық төбеге ұқсайды, әр деңгей жасыл желекпенкөмкерілген. Фасадтар динамикалық болып, вертикалды бақтар мен кірістірілген күнпанельдерімен безендірілген. Шатырда да жасыл бақтар мен тұрғындарға арналғанортақ террасса қарастырылған, онда өсімдіктерді өсіруге немесе демалуға болады, – депоқушылар жобаларын таныстырды.
суретті түсірегн Сұлтан СЕРТАЕВ