Рудный қаласының «Виктория» клубындағы экоүйірме балаларды табиғатты іс жүзінде аялауға баулып жүр
Балалар мен жасөспірімдерге арналған «Виктория» клубында «Экология және адам» экоүйірмесі жұмыс істейді. Мұнда балалар табиғатты қорғауды жалаң сөзбен емес, іс жүзінде меңгереді.
Үйірме мүшелері өсімдік өсіріп, экологиялық бұйымдар жасайды және қоршаған ортаны сақтау жолдарын үйренеді. Сабақтар әр баланың теориялық білім алып қана қоймай, сол білімін нақты іс-әрекеттер арқылы бекітуіне мүмкіндік беретіндей етіп ұйымдастырылған.
Бүгінгі таңда экология мәселелері барған сайын өзекті болып келеді, сондықтан экологиялық мәдениетті қалыптастыру ісі бала кезден басталуы тиіс. Сондықтан да мұндай бірлестіктер өскелең ұрпақты тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. «Виктория» клубында балаларға табиғатқа жанашырлықпен қарау дерексіз ұғым емес, нақты іс-әрекеттерден құралатын күнделікті әдет екені ерте жастан түсіндіріледі.
«Экология және адам» үйірмесінде екі педагог еңбек етеді. Үйірме жетекшісі Аягөз Исмаилованың айтуынша, сабақтар өткен жылдан бері өткізіліп келеді. Осы уақыт ішінде үйірменің тұрақты тобы жасақталып қана қоймай, шығармашылық, танымдық және практикалық элементтерді қамтитын жүйелі оқу бағдарламасы қалыптасты.
Балалар ойын ойнап, сурет салады, түрлі экологиялық бұйымдар дайындап, бөлме өсімдіктеріне күтім жасайды. Мұндай формат әртүрлі жастағы балаларды қызықтыруға мүмкіндік береді, өйткені әр оқушы мұнда өз көңіліне жақын іс таба алады. Сонымен қатар, экология тек өсімдіктер туралы ғана емес, жалпы қоршаған ортаға деген мәдениетті көзқарас екенін балалардың санасына сіңіруге ерекше көңіл бөлінеді.
Қазіргі уақытта балалар микрокөкөністер өсірумен айналысуда: оларды өздері суарып, өнім піскен кезде үйлеріне алып кетеді. Бұл оларға өз еңбегінің нәтижесін көруге және тіпті кішігірім талпыныстың өзі үлкен құндылыққа ие екенін түсінуге көмектеседі. Көктемде қызанақ, қияр және гүл көшеттерін егу, сондай-ақ клубқа іргелес аумақты көгалдандыру жоспарланып отыр. Осылайша, үйірменің қызметі тек ғимарат ішімен ғана шектелмей, қаланы абаттандыру жұмыстарының ажырамас бөлігіне айналуда.
– Балалар гүлдерге зор ықыласпен күтім жасап, оларды суарады. Әрқайсысы жуа егіп, оның өсуін күн сайын қадағалап отырады. Біз табиғатты аялау және оны ластамау тақырыптарында танымдық викториналар өткіземіз. Үйірме жазда ашылған, сол кезде даладағы гүлдерді де суаратынбыз, – деп атап өтті педагог.
Экоүйірме жетекшісінің айтуынша, осындай қарапайым іс-әрекеттер балалардың бойында жауапкершілік сезімін қалыптастырады. Бала өсімдікті өз қолымен еккеннен кейін, оған жай ғана нәрсе ретінде қарамайды. Оны аялап күтуге, бақылауға және қорғауға деген құлшынысы артады.
Барлық қажетті материалдар – тұқымдар, қолғаптар мен алжапқыштар тегін беріледі. Бұл сабақтардың барлық ниет білдірушілерге қолжетімді болуын қамтамасыз етіп, ата-аналарға артық салмақ салмайды. Сабақтар аптасына екі рет, сейсенбі және бейсенбі күндері өткізіледі. Жұмыс түріне қарай сабақтың ұзақтығы шамамен бір сағатты құрайды.
Сонымен қатар үйірме бағдарламасы тұрақты түрде жаңартылып отырады. Педагогтер балалардың қызығушылығын арттыру үшін жұмыстың жаңа формаларын енгізуге тырысады. Олардың қатарында тақырыптық сабақтар, шағын жобалар немесе топтық іс-қимылды дамытуға бағытталған ұжымдық жұмыстар бар.
Материалдарды қайта кәдеге жаратуға ерекше назар аударылады. Балалар пластик бөтелкелерден құстарға жемсауыттар мен құмыралар жасап, оларды әрлеп, тұрмыста қолданады. Мұндай сабақтар тіпті кәдімгі қалдықтардың өзіне «екінші өмір» сыйлауға болатынын айқын көрсетеді.
– Осылайша біз пластик бұйымдарды қайта пайдалануды үйретеміз. Балалар бөтелкені қоқысқа тастамай, одан қаламсауыт немесе жемсауыт жасауға болатынын түсінеді, – дейді Аягөз Исмаилова.
Мұндай тәжірибелер балаларда экологиялық ойлау жүйесін қалыптастыруға көмектеседі. Олар қалдықтарды пайдалануға саналы түрде қарау арқылы қоқыс көлемін азайтуға болатынын ұғына бастайды. Бұл – болашақта жауапты мінез-құлық үлгісін қалыптастыру жолындағы маңызды қадам.
Қазіргі таңда үйірмеде 6 жастан 16 жасқа дейінгі 15 бала шұғылданады. Топ толық жинақталған, алайда бос орындар пайда болған жағдайда жаңа қатысушылар қабылданады. Қатысушылардың жас ерекшеліктерінің әртүрлілігі кішілердің үлкендерден үйренуіне, ал үлкендердің бастама көтеріп, педагогтерге көмектесуіне мүмкіндік береді.
Балаларға мезгіл-мезгіл шығармашылық үй тапсырмалары беріліп тұрады: өтілген тақырып бойынша сурет салу, бұйым жасау немесе табиғатты аялау ережелері туралы әңгіме дайындау. Бұл алған білімді бекітуге және оқу процесіне ата-аналарды тартуға ықпал етеді.
Экоүйірме экологиялық мәдениетті ерте жастан қалыптастыру және балаларға қоршаған ортаны қорғау туралы негізгі білімді сіңіру мақсатында құрылған. Бұл процесте отбасы тарапынан көрсетілетін қолдаудың да маңызы зор. Ата-аналар үйірме жұмысына белсенді араласып, балаларының жетістіктеріне қызығушылық танытады және олардың дамуына көмектеседі.
Ата-аналар игі бастаманы қолдап, балалар өсімдіктерді қайта отырғызу мен дұрыс күтуді үйренуі үшін үйлерінен гүлдер әкеледі. Мұндай өзара іс-қимыл сабақтың тиімділігін арттырып, оқу процесін жан-жақты әрі кешенді ете түседі.
Үйірме қатысушылары сабақтан алған әсерлерімен бөлісті.
– Мен 13 жастамын, №19 мектептің 8-сыныбында оқимын. Клубқа келгеніме жарты жылдай болды, би үйірмесіне және экоүйірмеге қатысамын. Біз мұнда ағаштар мен гүлдер егеміз, оларға күтім жасап, қалай өсетінін бақылаймыз. Өзім экологияны сақтауға тырысамын. Қоқыс тастамаймын және қоқыс лақтырғандарға ескерту жасаймын, – деді Нұрсәнім.
Оның сөзін үйірменің өзге тәрбиеленушілері де растайды. Көптеген балалар үшін бұл сабақтар жай ғана әуестік емес, қоршаған ортаға жаңаша көзқараспен қарауға және табиғат алдындағы жеке жауапкершілікті сезінуге мүмкіндік берді.
Бірлестіктің тағы бір қатысушысы экологияның неліктен ол үшін маңызды тақырыпқа айналғаны туралы айтып берді.
№12 мектептің төртінші сынып оқушысы Әнел де бұл клубқа жарты жылға жуық уақыт бойы қатысып келеді.
– Маған түрлі бұйымдар жасау және өсімдік өсіру өте ұнайды. Жақында біз жуа мен тұқым ектік, бес литрлік бөтелкеден құстарға жемсауыт жасап, ішіне дән септік. Болашақта да әрқашан экологиямен айналысқым келеді. Өсімдіктердің бізге пайдасы зор, олар айналаға сұлулық сыйлап, ауаны тазартады. Егер біз табиғатты қорғамасақ, оны қайта қалпына келтіру мүмкін болмайды, – дейді оқушы.
Осындай шынайы лебіздер үйірме жұмысының расымен де нәтиже беріп жатқанын көрсетеді. Балалар берілген тапсырмаларды жай ғана орындап қоймай, өз іс-әрекеттерінің маңыздылығын және оның қоршаған ортаға тигізер әсерін терең түсіне бастады.
Экоүйірме балалар үшін жай ғана бос уақыт өткізу орны емес, қоршаған ортаға деген жауапты көзқарас қалыптасатын алаңға айналды. Мұнда оқушылар өсімдіктерге күтім жасап қана қоймай, адам мен табиғат арасындағы тығыз байланысты ұғынуды және өз іс-әрекеттерінің салдарын көре білуді үйренеді.
Қарапайым әрі түсінікті сабақтар арқылы балалар өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасауға дағдыланады және тіпті кішкентай игі істердің де үлкен пайда әкелетінін түсінеді. Дәл осындай шағын қадамдардан экологиялық тұрғыдан жауапты қоғам қалыптасады.
«Виктория» клубы 50 лет Октября көшесі, 16 мекенжайы бойынша орналасқан.
Арай АХМЕТ,
суретті ұсынған Аягөз ИСМАИЛОВА