№17 мектепте ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға арналған кешенді қолдау жүйесі жасақталған
Ерекше білім беруді қажет ететін балаларға қамқор болу – мектептің жүйелі еңбегін, ұдайы назарын талап ететін маңызды іс. №17 мектепте бұл бағыт бірізді жолғақойылған: ерекше оқушылар үшін арнайы сыныптар ашылып, жалпы сыныптарда даолардың мүмкіндігіне лайықталған оқу мазмұны енгізілген. Оқушыларға демеуболатын педагог—ассистенттер жұмыс істейді. 2019 жылдан бері балаға жан—жақтыжәрдем көрсететін арнайы кабинет жұмыс істейді.
– Арнайы сыныптарда 8-12 баладан ғана оқытылады. Бұл – әрбіріне көңіл бөліп, қабілетіне қарай жетектеп отыруға кең мүмкіндік береді. Жалпы сыныптарда дамуқарқыны баяу немесе бірнеше ерекше диагнозы бар балалар да білім алады. Ондайоқушыларға арнап бейімделген бағдарламалар енгізілген, қасынан үнеміпедагог—ассистенттер табылып, қолдау көрсетеді, – дейді инклюзивті білім беружөніндегі директордың орынбасары Наталья Фролова.
Педагогтардың негізгі мақсаты – баланың сабаққа деген қызығушылығынқалыптастырып, оқу тәртібін реттеу, сондай—ақ шаршау немесе эмоциялық кернеусияқты қолайсыз сәттерді дер кезінде байқап, қолдау көрсету. Мұндай кезде оқушыуақытша сабақтан шығып, қолдау кабинетінде тынығып, көңілін жинап, сабырынорнықтыра алады. Әсіресе, бірінші сыныпқа енген балалардың оқу дағдылары толыққалыптаспаған жағдайда, олар педагогтармен қосымша жұмыс істеу үшін кабинеттекөбірек уақыт өткізе алады.
– Бірінші сынып оқушыларымыз бастапқы екі сабаққа жақсы қатысады. Ал үшінші, төртінші сабақтарда оларға қосымша қолдау қажет болғандықтан, олар оқуын қолдаукабинетінде жүргізілетін арнайы сабақтармен бірге жалғастырады. Бұл кабинет текаутизм спектріндегі балаларға ғана емес, сондай—ақ мамандардың жекелей көмегінқажет ететін барлық оқушыларға арналған. Балалар ПМПК арқылы қажетті мамандаранықталған соң, біз оларға түзету—дамыту сабақтарын ұсынып, арнайы әңгімелерөткіземіз, ата—аналарына және балаларға психологиялық қолдау көрсетеміз. Барлықжағдай оқушылардың педагогтар мен мамандардың тұрақты бақылауында болуынқамтамасыз етеді. Жұмыс толықтай команда ретінде ұйымдастырылады, – дейдіНаталья Фролова.
Наталья Борисовнаның сөзінше, мектептегі командаға тек әкімшілік пен мұғалімдерғана емес, ата—аналар, оқушылар және техникалық қызметкерлер де кіреді:
– Біз бәріміз бірігіп балалардың тез бейімделуіне, қоғамға сіңісіп, мектеп өмірініңтолыққанды мүшесіне айналуына қолдау көрсетеміз, – дейді ол.
Қазір мектепте 140 бала оқиды, оларға арнайы мамандардың көмегі мен ерекше назарқажет. Штатта педагогтар, ассистенттер, психологтар, дефектологтар және логопедтербар. Дегенмен, қосымша мамандарға әлі де сұраныс бар.
– Біздің педагогтарымыз барлық балалармен бірдей жұмыс істейді. Егер маман біруақытта тек 12 ерекше қажеттілігі бар баланы ғана қамтуы керек болса, қалғаноқушылар үшін біз ұқсас диагноздары мен ерекшеліктері бар топтар мен кіші топтарқұрамыз. Бұл әрбір балаға жеке көңіл бөлуді және сабақтарды тиімді ұйымдастырудықамтамасыз етеді. Осы мақсатта арнайы жағдайлар жасалған, оның ішіндепсихологиялық—педагогикалық сүйемелдеу кабинеттері бар. Өткен жылы біз кабинеттітолық жабдықтап, арнайы дидактикалық материалдармен қамтамасыз еттік. Соныменқатар, Монтессори кабинеті де жартылай жабдықталып, балаларға математика, сауаташу және сөйлеу дағдыларын дамытуға кең мүмкіндік беретін жағдай жасалды, – дейдіНаталья Борисовна.
Өткен жылы сенсорлық интеграция кабинеті толық жабдықталды. Мұнда тек назарын ауыстыру қажет балалар ғана емес, кез келген сыныптан оқушылар, соның ішінде жалпы білім беретін сыныптағы балалар да демала алады.
Арнайы білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға ерекше жағдайлар қарастырылған. Бірінші қабатта, мұнда бірінші, екінші және үшінші деңгейдегі арнайы сыныптар орналасқан, толық бейімделген орта жасалған. Балалар тапсырмаларды ойын арқылы орындап, жұмысты аяқтаған соң немесе басқалардан бұрын демалыс аймағына өту мүмкіндігіне ие. Белсенділікті ауыстыру мен тынығу оларға қосымша ынта береді және оқу мотивациясын қолдауға септігін тигізеді.
– Педагогтар мен ассистенттердің сүйемелдеуімен жүрген балалар сабаққа да қатысады. Егер бала ассистенттің көмегісіз 15–20 минут болса да сабаққа қабілетті болса, ассистент біртіндеп артқа шығып, баладан алыстайды. Содан кейін біз баланың өздігінен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастырамыз: ол мұғалімді тыңдап, тапсырмаларды өз бетімен орындайды. Кейде ассистент сыныптан шығып кетуі мүмкін, бұл жан-жақты сүйемелдеуді ішінара қолдануға мүмкіндік береді. Бірінші және екінші сабақта бала өздігінен отыра алады, ал педагог-ассистент оны үзілістерде ғана бақылау үшін дайындалады. Практика көрсеткендей, ассистентке тәуелділікті біртіндеп азайтқанда, бала сыныпқа тезірек бейімделеді, әлеуметтік қатынасқа түседі, сыныптастарымен қарым-қатынас орнатады және мұғалімді тыңдайды. Сол арқылы бала енді тек ассистентке емес, өзіне және сыныптастарына сенуге үйренеді, – дейді Наталья Фролова.
Баланы ерте жаста сүйемелдеу арқылы оның дамуы мен түзетуіне қандай нәтиже қол жеткізуге болатынын сұрағанда, Наталья Борисовна былай дейді: мектеп тәжірибесі көрсеткендей, бастауыш сыныптарда көп оқушыларға бейімделу қиынға соғады. Әсіресе ақпаратты қабылдау ерекшеліктері бар балаларға бұл қиындық тән. Педагог-ассистенттің қолдауы болмаса, мұндай балалар сабаққа төтеп беру, сыныптастарымен қарым-қатынас жасау және оқу процесіне толық араласу үшін күресуге мәжбүр болады. Кейбірінде мінез-құлық ерекшеліктері айқын көрініс тауып, қарым-қатынасқа құштарлығы төмен, кейде тіпті сөйлеуі жоқ болып жатады. Мұндай жағдайда педагог-ассистент – баланың мұғалімді естуіне, сыныптастарын байқауына және оларға қол созып, байланыс орнатуына көмектесетін маңызды буын.
Сонымен бірге, Наталья Борисовна атап өткендей, баланс сақтау өте маңызды. Ассистент баланың орнына тапсырма орындаушыға немесе қамқоршыға айналмауы керек. Оның міндеті – оқушыға өздігінен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру. Біртіндеп педагог екінші жоспарда қалып, баланың өз бетімен тапсырмаларды орындауына мүмкіндік береді. Бұл прогресс әсіресе төртінші сыныпқа жеткенде айқын көрінеді: балалар өздеріне сенімді, тәуелсіз болып өседі.
– Ата-аналар қолдай бермейді. Кейде олар баланы жіберуге қорқып, тым қамқорлық көрсетеді. Дегенмен, біз байқаймыз, көп балалар бізбен бірге болуға қуанады, сыныптастарымен араласады, және бұл айналаға да байқалады. Бала өздігінен жұмыс істеуге дайын, бірақ кейде анасы оны әлі жібергісі келмейді. Мұндай кезде ата-аналарға дұрыс түсіндіріп, қолдау табу өте маңызды, – дейді Наталья Фролова.
Жанна Ищанова – бірінші сынып оқушысының анасы. Баласына назар тапшылығы мен гиперактивтілік синдромы диагнозы қойылған. Өзінің 17 жылдық педагогикалық тәжірибесі бар Жанна мектепте әр баланың жеке мүмкіндігіне сай бейімделген оқу бағдарламалары жасалғанын атап өтті.
– Бұл балаға ата-ананың үнемі көмегінсіз қоғамда араласуды біртіндеп үйретуге мүмкіндік береді. Педагогтар арнайы бағдарламаларды қолданып, өз біліктілігін үнемі жетілдіреді. Осылай ата-аналардың сенімін арттырып отыр. Балам жалпы сыныпта оқиды. Кейде гиперактивтілігі немесе шаршауы байқалса, демалу мен ойын үшін арнайы сыныпқа өтіп, кейін қайта сабаққа оралады. Баламызды мектепке невролог пен педиатрдың ұсынысы бойынша қабылдадық, – дейді Жанна.
Оқу жылы енді басталғанымен, өзгерістер көріне бастады: бала мектепке қуана барады, өздігінен оянып, сабаққа асыға аттанады. Үйде де өз бетінше тапсырмаларды орындап, ата-анасын қуантады.
№17 мектепте әртүрлі себептермен үйде оқитын балалар да бар. Оларға қазір біртіндеп заманауи, ыңғайлы қашықтан оқыту формалары енгізілуде.
– Біз оқытуда аралас әдісті қолданамыз, балаларды мектеп өміріне интеграциялаймыз, осылайша олар сыныптастарымен бірге оқи алады. Өйткені әр баланың мектеп қауымдастығының толыққанды мүшесі болуға құқығы бар, оның ерекшелігі қаншалықты қиын болса да. Біздің міндетіміз – оларға бейімделуге көмектесу және толыққанды оқуға жағдай жасау. Бала бізге келгенде, біз оның жеке ерекшеліктерін мұқият зерделейміз. Бұл оның “ерекше” болғаны үшін емес немесе “бірдеңе дұрыс емес” дегенді білдірмейді, керісінше, қалай көмектесе алатынымызды түсіну үшін және мектеп ортасын дәл осы балаға ыңғайлы ету үшін жасалады, – дейді Наталья Фролова.
Мысал ретінде 10 жастағы Айару Уразинбетованың оқиғасын келтіруге болады. Ол бұрын түзету мектепте оқыған. Қазір №17 мектепте үйде оқып жүр.
– Айару біздің мектепке келген сәттен бастап, біз оның оқуына дайындық жұмыстарын бастадық: он мұғалім «Дара» қорының мамандарынан тифлопедагогиканың негіздері бойынша оқудан өтті. Біздің педагогтар сонымен қатар Брайль әдістемесін меңгеріп, көзі нашар көретін балалармен тиімді жұмыс істей алады, – дейді Наталья Фролова.
«Дара» қоры мектеп жобасын қолдап, оқу құралдары мен кітаптарды сатып алуға қаржы бөлді. Мұғалімдер мен оқушылар үшін тифлолитература, көркем әдебиеттер мен оқулықтар алынды.
Өткен жылдан бері Айаруға арналған сабақтар аралас форматта жүргізіледі: кейбірі үйде, кейбірі сыныпта өтеді. Ал биылдан бастап мектеп оқушыға жаңа тәсіл енгізді: қазір Айару толықтай мектепте болады, мұғаліммен жеке тапсырмаларды орындайды және сыныптастарымен бірге бірлескен сабақтарға қатысады.
Мектеп балалар үшін шынайы жаңалықтар орны болып табылады. Мұнда әр бала өз темпімен оқып, дами алады. Әрбір жетістік, әр жаңа дағды – мақтанышқа себеп. Педагогтардың қолдауы, әр оқушының ерекшелігіне көңіл бөлінуі және жылы, жайлы атмосфера балаларға сабаққа шынайы қызығушылықпен араласуға, өзін маңызды және қажетті сезінуге мүмкіндік береді.
суреттерді түсірген Сұлтан СЕРТАЕВ